Home | Hoe het begon | Wie ben ik | Contact | Forum

tekst bij foto

Materialen - Lijmen.

Eigenschappen. Er zijn zo van die zaken die je moet weten en een beetje begrijpen. Weet je wat elke lijmsoort aan eigenschappen heeft, waar je hem mag voor gebruiken en ook waar je hem niet mag voor gebruiken, dan wordt het kiezen van een lijm kinderspel. Anderzijds, ben je een beginner in modelbouw, pin je niet vast op al die soorten lijm. Met een goed houtlijm of CA en wat epoxy kan je zeker je eerste model bouwen Type. Je kan de lijmen ook onderverdelen in:
Lijmen met verdamping van de solvent. Deze soort is op basis van water of een oplosmiddel.
Dan is er ook nog de lijmen zonder verdamping. Deze lijmen harden door een chemisch proces. Men kan ze onderverdelen in één component of twee component lijmen. Twee component lijmen worden gemengd met een bepaalde verhouding.
Twee component lijmen krimpen weing. Eén component lijmen kunnen krimp vertonen.
Overtollige lijm kan verwijderd worden met een oplosmiddel als ze nog vloeibaar zijn. Daarna kan het nog met een scherp voorwerp. Grote hoeveelheden kan je mengen in wegwerp bekertjes, zoals bv. oude yoghurt potjes.
Opgelet, sommige twee component lijmen kunnen plastic doen smelten. Eén component lijmen bevatten meestal Cyanoacrylaten of siliconen componenten. Twee componenten lijmen meestal epoxy.
Tip : Twee componentlijmen dienen je te mengen op een niet poreus oppervlak bv. Plexiglas. Karton, hout, en ander poreuze stoffen zijn niet geschikt, omdat je dan niet de juiste mengverhouding kan bekomen. De lijm dringt al in het materiaal vòòr menging. Dit kan tot gevolg hebben dat de lijm niet uitdroogt. !!
Sterkte :
Een vuistregel: sterke lijm is over het algemeen zwaarder. Kies dus een lijm die sterk genoeg is voor de job maar overdrijf niet. Bv. Lijmen van je huidplanken met epoxy. Daar zijn meer redenen voor om dat niet te doen, dan redenen om het wel te doen. Onthou ook dat traag drogende lijmen een sterkere verbinding geven dan hun snelle tegenhanger. De lijm krijgt zo de kans om beter in het materiaal in te dringen.
Materiaal dat kan gelijmd worden. De meeste lijmen zijn gemaakt voor wel bepaalde materialen. Echt, een universele lijm voor alles bestaat niet. Een verkeerde lijmsoort gebruiken kan leiden tot veel problemen later, zoals overgewicht, moeilijk schuren, of zelfs lossende componenten.
Gemakkelijk schuren. Zeer dikwijls zal je een lijmnaad tussen twee stukken hout moeten schuren. Is de lijm beduidend harden dan het omgevende materiaal dan zal de lijmnaad in dezelfe graad verdwijnen als het ander materiaal. Dit geeft meestal een scherpe opstaande naad die zeker zichtbaar gaat worden als het model word afgeschilderd.
Levenduur. Hoelang blijft de lijm verwerkbaar in een open potje nadat hij gemengd is.
Verwerkingstijd
: Dit is niet hetzelfde als levensduur. Lijm die uithard heeft de eigenschap warm te worden. In een potje zal hij dus sneller opdrogen dan in een dunne laag. Bijgevolg kan sommige onderdelen nog gekleefd worden nadat er een dunne laag is opgebracht, terwijl de lijm in het potje al te stijf is geworden om nog te gebruiken. Tip: De tijd die men geeft aan epoxy lijmen is de verwerkingstijd niet de verhardingstijd. Vb een epoxy van 10 min. Dat wil zeggen dat je hem gedurende 10 minuten, na het mengen, kan gebruiken, de uithardingstijd daarentegen kan dan wel 30-60 miniten. (Afhankelijk van het merk en de omgeving temperatuur.)
Droogtijd. Hoe lang duurt het voor de lijm volledig uitgehard is. Opgelet. Dit is een praktische tijd, de meeste lijmen kan het chemisch uitharding proces nog voortduren voor enkele maanden.
Bewaartijd. Alle lijm heeft een levensduur. Een schap-duur. Dit is dus de tijd dat de lijm in zijn verpakking nog kan gebruikt worden voor hij onbruikbaar wordt. Mijn advies: koop nooit meer lijm dan dat je in een jaar tijd kunt verbruiken. Zelfs als sommige lijmen een levensduur hebben van enkele jaren. De bewaartijd is sterk afhankelijk van de temperatuur, de vochtigheid, UV licht enz.
Kleeftijd. Dit is de tijd dat de lijm al plakt, maar dat je hem eventueel nog kan losmaken. Voor water en oplosmiddel lijm is dit het statium waar de onderdelen stevig geklemd zijn maar nog kunnen losgemaakt worden zonder iets te beschadigen. Voor de ander lijmen is dit het moment waar de lijm al uithard en waar de onderdelen al stevig op hun plaats zitten, maar de lijm nog niet volledig is uitgehard.

Lijm technieken.

Dubbel lijmen.
Dubbel lijmen is een techniek die je moet gebruiken als je kophout wil lijmen. Kophout dient een zekere hoeveelheid lijm op te zuigen wil je een sterke verbinding hebben. Als je gewoon lijm aanbrengt en de onderdelen samenbrengt een gedeelte van de lijm zal naar buiten geperst worden tijdens het klemmen en de rest zal gewoon door het kophout worden opgezogen. Zo blijft er geen lijm over om de verbinding te maken. Je moet dat dus voorkomen door eerst een hoeveelheid lijm aan te brengen op het kops hout. En het enkele minuten laten intrekken. Ondertussen kan je een andere verbinding, zonder kophout lijmen. Is de lijm goed ingedrongen, breng dan nog een laagje aan op het kophout en breng dan de twee delen samen. Ikzelf wrijf de lijm met de vinger in het kophout en herhaal dat totdat ik geen lijm meer in het kophout dan duwen. Met het aanbrengen van de lijm is natuurlijk je kop niet meer vlak. De lijm heeft het hout doen zwellen.
Zelf maak ik mijn hout een ietsje langer. Doe dan de lijm op het kophout en laat het volkomen drogen. Daarna wordt het hout op maat geschuurd alvorens de verbinding te maken.
Een andere soort van dubbele verlijming heb je met cellulose lijm. Deze lijmen kunnen zo snel drogen dat als je lijm op het ene uiteinde doet hij al droog is voordat je aan het andere onderdeel kan beginnen. De lijm is wel niet droog maar zijn kleeftijd is toch al verstreken. Je kan dat verwijden door tegelijkertijd de lijm aan te brengen op de twee oppervlakten. Als je de delen samenbrengt dan zal het oplosmiddel dat nog onder de droogfilm zit , deze door de druk terug oplossen en alzo nog de lijmverbinding maken.
Kleverig lijmen. Men zegt dat een onderdeel kleverig is gelijmd als men weet dat het later kan breken of loskomen. Gebruik zeker en vast niet te veel lijm, zodat het onderdeel later gemakkelijk is los te maken. Deze techniek wordt soms gebruikt als men gelijke onderdelen wil maken om ze daarna terug uiteen te nemen. Je kan dan geen klemmen of lijmknechten gebruiken. Je smeert de beide onderdelen in en wacht voldoende tot het opp. droog aanvoelt, maar nog kleverig is. Dan de delen op elkaar leggen en zeker niet te hard aandrukken. Wil je zo werken, dan raad ik toch aan van gewone fotolijm = Rubbercement te gebruiken ipv. andeer lijmen. Rubbercement heeft een lage kleefkracht. Na het verwijderen van de onderdelen, kan je de lijmresten met de vinger van je hout rollen.

Soorten en gebruik.

1.0 Lijmen met verdamping.

1.1Met Water.

Het oplossen van lijmharsen in water is het meest bekend uit de papier, karton en hout sector. Dit zijn de oudste lijmen. Er zijn duizenden soorten maar de meeste bestaan uit+/- 30 % vaste stof en de rest water. Sommige grondstoffen lossen dus werkelijk op in water (zoals zetmeel, stijfsel, beenderlijm) De modernere zijn in suspensie (de deeltjes lijm zweven daar in het water). Elke van deze lijmverbinding zal dus tijdens het uitharden veel krimpen tot het volume water verdwenen is door verdamping.
Aandrukken met een verende opspanning is dus vaak absoluut noodzakelijk.
Bij waterlijmen moet minimum één der oppervlakten poreus zijn om het water door te laten. Waterlijmen hebben het voordeel dat zij op vochtig hout kunnen gebruikt worden wat met de meeste synthetische lijmen niet het geval is. (uitzondering de Polyurethane lijmen)
Aliphatic lijm ( Ook genoemd als schrijnwerkers lijm of PVA lijm of verkeerdelijk witte lijm.) --> UHU-tech. fiche
Deze lijmsoort is niet duur, is licht en sterk. PVA is de primaire lijm die ik gebruik voor de bouw of restauratie van modellen. De lange verwerktijd laat je toe om de onderdelen goed op hun plaats te zetten. Daar het op waterbasis is, kan je het ook gemakkelijk reinigen met een vochtig gemaakt doekje of een stuk keukenpapier zolang de lijm nog vochtig is.
Opkuisen : Water zolang niet uitgehard, Aceton als het hard is.
Gebruik : Gebruik het voor algemene modelbouw taken met hout. Niet gebruiken op poreuze oppervlakten op oppervlakten die aan grote spanning staan blootgesteld, zoals bv. Landingstellen van vliegtuigen.
Kops lijmen van balsa hout. Het schuurt niet goed en laat een rand na. Niet gebruiken in het maken van laminaten. Het laminaat kan kromtrekken. !!! Het kan enkel dagen duren, voor het volledig is uitgehard. Nog langer indien je de beide kanten beschermd met plastic om het kleven aan de werkbank, de bouwplaat of je plan te beletten.
Witte lijm. Alhoewel op dezelfde basis als Aliphatic lijm of PVA lijm, is witte lijm minder sterk. Deze lijmsoort is ook gekend als de witte school-lijm of witte knutsel lijm. Je kan hem gebruiken op modellen zoals het vastlijmen van dek onderdelen. Voor het maken van karton of papier modellen is hij ideaal.

1.2Met oplosmiddel.

Hier hebben we het dus over Cellulose lijm ( bv. Nagellak, Ja dat is ook een soort lijm) en de rubberlijmen( bv. Om je fietsband te plakken). Men noemt dat meestal de Solvent-lijmen. Deze solvent lijmen kan men vullen met vaste stoffen. Denk even aan onze gekende kneedbaar hout. Wel zijn ze niet krimpvrij. Hou daar rekening mee. In harde solvent of acetaat lijmen gebruikt men meestal aceton als vluchtig middel. Heden ten dage word dit vervangen door Etyl of Butyl. ( Een mengsel van Ethyl en Butyl acetaat wordt verkocht als cellulose thinner) In de flexibele solventlijmen op rubberbasis zoals bv. Pattex, Uhu Contact, en dergelijke, heeft men het gevaarlijke solvent "benzeen"' vervangen door andere benzine soorten. De aanbreng techniek van deze soort lijmen is meestal goed gekend : de lijm op beide vlakken aan brengen, 10 minuten te laten drogen en dan krachtig op elkaar te drukken. Verschuiven naar een juiste positie is onmogelijk. Deze soort lijmen kan men tegenwoordig ook op waterbasis en op tweecomponent basis vinden. Let dus even op welke solvent erin zit en denk om je gezondheid. Je kan ook goedkope solvent lijmen vinden in spuitbussen. Je kan ze vooral gebruiken om je schuurpapier op uw schuurblokken te kleven. Met sommige van deze lijmen komt nochtans het papier snel los. Tegenwoordig zou ik dan het gebruik van lijm in spuitbussen van 3M Nr 77 aanbevelen. Het kost wat meer, maar het schuurpapier komt niet meer los.
Traditionele Cellulose lijm.
Soms noemt men het heldere tube lijm, of vliegtuiglijm of modelbouw lijm. Namen in overvloed. Hij wordt meestal verkocht in tuben en voornamelijk gebruikt voor houten modellen. Het is een snel drogende lijm en licht van gewicht. Het oplosmiddel is schadelijk voor de gezondheid en je moet het enkel gebruiken in goed verluchte lokalen. Het is nochtans het beste om snel houten onderdelen op elkaar te kleven. Het laat zich goed schuren en sterk genoeg, zelfs voor model vliegtuigen. Zorg eerst dat de twee houten delen goed aansluiten,. Gebruik dan korte stukjes afplakband om de twee delen op elkaar of tegen elkaar te houden.( enkel aan een zijde). Open dan de verbinding en leg er een laagje lijm op. Leg je houten onderdelen met de plakband naar beneden op je werkvlak. Druk dan de twee delen samen. Verwijder de overtollige lijm en doe dan ook plakband aan de ander kant van de verbinding. Daarna laten drogen.
Opkuisen
:Thinner of aceton. Zelfs als de lijm al is uitgehard. Gebruik: Lijmen van sommige plastic onderdelen op hout, test eerst of de lijm de plastic week kan maken. Kophout lijmen volgens de dubbele verlijming. Niet gebruiken op niet poreuze opp. niet gebruiken op materiaal dat onder spanning kan komen staan. Een ander toepassing van dit soort lijm . je kan hem gebruiken om zachte houtsoorten of losse houtnerven te lijmen om zo een iets gladder opp. te bekomen.
Contact Lijm.
Contact lijm is zwaar en werkelijk weinig gebruikt in modelbouw. Contact lijm wordt aangebracht op de twee oppervlakten en dan laat men ze drogen tot ze droog aanvoelen. Dan pas worden de twee onderdelen samengebracht en kleven ogenblikkelijk. Je krijgt geen kans om nog even te verschuiven. De lijmkracht komt vooral door de druk die je uitoefent. Hoe meer druk je direct op de lijmverbinding zet, hoe beter de lijmverbinding zal zijn.
Opkuisen :Thinner of white spirit. Gebruik: gebruik het vooral als je grote laminaat opp. wil maken. Gebruik het voor niets anders in modelbouw.
Plastic lijm.
Tenzij je al heel veel modellen in deze materie hebt gemaakt, ben je waarschijnlijk niet bewust van de verscheidenheid van kleefmiddelen die je kan gebruiken. De meeste zullen wel de klassieke plastic lijm uit een tube kennen. Alle lijmen in deze categorie werken op het zelfde principe. Het oplosmiddel dat in de lijm zit ( soms is de lijm enkel oplosmiddel) doet de plastic letterlijk een klein beetje smelten en daardoor smelten de twee onderdelen samen. Ze vormen dan een geheel. Dat is ook de reden dat je nooit te veel lijm mag gebruiken. --> UHU tech. fiche
Moet je lange dunne onderdelen samen lijmen, dan zet ik ze eerst in elkaar, gebruik dan een heel vloeibare lijm waarmee ik langs de binnenkant langs de naad loop met een penseeltje. Door het capillair effect dringt de lijm tussen de voegen.
Opkuisen :
Dit soort lijm is al een oplosmiddel, te veel lijm zal al het plastic opp. hebben geruïneerd. Is er een klein beetje lijm uit de verbinding geperst? Blijf eraf, laat het goed doordrogen en snij het later wel met een scalpel mesje. Is het een grote vlek: tracht dan de lijm met een vloeipapier op te zuigen. Ga zeker niet wrijven,dan maak je het alleen maar erger. Laat de overschot dan terug goed drogen. Is de lijm droog dan kan je het opp. schuren en zelfs polijsten. Natuurlijk kan het gebeuren dat je sommige detail kwijt bent , zoals klinknagels bv.. Een' polier-kit' van een windscherm van een moto bevat zeer fijn schuurpapier en polijstmiddelen. Je krijgt er bv een cockpit terug krasvrij, lijmvrij en helder.
Gebruik : Enkel voor plastic kits en voor niets anders.

1.2 Diffusie lijmen.

Met het verschijnen van allerlei kunststoffen bleek dat sommige bovenstaande lijmen ofwel niet wilden hechten of het materiaal beschadigden. De meest bekende is de lijm in deze groep is die waarmede u PVC buizen en bochten lijmt. Deze bevatten dan vaak Tetrahydrofuraan of Methyleenchloride. Dit zijn producten om niet mee te lachen! Deze oplosmiddelen zorgen ervoor dat de vlakken zwellen terwijl de onderdelen reeds in elkaar geschoven zijn. Na enkele seconden is verschuiven niet meer mogelijk. De lijm dringt ongeveer 0,5mm in de oppervlakte door. Koop ze in de kleinste verpakking want de flesjes drogen snel uit!. Voor elke oplosbare kunststof is er wel in feite ergens een typische diffusielijm. "Uhu plast" en "Uhu hart" is er zo voor polystyreen onderdelen (voorgevormd speelgoed uit bouwdozen) Met chloroform kunt U plexiglas oplossen en aan elkaar verbinden. Opgelet echter voor luchteilanden in de verbinding! Na aanbrengen, niet verschuiven. Heb je nog geen lijmervaring; oefen dan eens met een paar doorschijnende delen. Je zult dan snel zien hoe moeilijk het is lijm te verdelen tussen twee vlakken zonder luchtvlakken te maken. In de huidige visie van ecologie raken deze oplosmiddelen steeds meer onder druk (ook de verven beleven dezelfde evolutie). Na de Freons moeten al de gechloreerde solvents als eerste verdwijnen en in de tussenfase krijgen we gewijzigde lijmen.


submenu terug verder