Home | Hoe het begon | Wie ben ik | Contact | Forum

tekst bij foto

Scheepsgeschut

In vroeger tijden waren er verschillende manieren op geschut aan te duiden. Eén ervan was de aanduiding van het gewicht. In die tijd was het projectiel gewoon een bol. ( Steen of metaal).

In de loopder tijden verandere er al wel eens wat. Genoeg stof voor archeologen. Voor ons modelbouwer hebben die veranderingen weinig effect.

De Engelse kanonnen werden algemeen beschouwd als de beste, zelfs door de Spaanse en Franse vloten. Ze waren niet alleen sterker en ook meer akkuraat maar bovenal veiliger. Daardoor kon er ook sneller mee gevuurd worden dan de andere kanon ontwerpen. De hoge kwaliteit liet toe van het krachtiger 'mealed' or 'arquebus' " kruit te gebruiken t.o. v het 'coarse corned' type dat bij andere vloten in gebruik was. Dit met de voorkeur van het gebruik van de 'long culverin en de longe demi-culverin'gaf zelfs al tegen de Spaanse armada de doorslag in 1588.
De eerste kanonnen werden gegoten in Brons - een welbekende techniek en ook gebruikt voor het gieten van kerkklokken of werden gemaakt uit smeedijzer. De laatste werden uit staven aan elkaar gesmeed in ruwe soort buizen. en versterkt door ringen langs de buitenzijde. Giertijzeren kanonnen gingen de grote gesmede vervangen gedurende de 16e eeuw. Brons werd te duur voor de duizenden kanonnen die men nodig achte.
Verschillende maten en soorten werden gemaakt in een voortdurend veranderende ontwikkeling tijdens de 15de en de 16de eeuw. Daaruit kwamen ook een verscheidenheid aan namen voort. Ieder gebaseerd op ongeveer het zelfde gewicht aan kogel. namen zoals saker, basilisk, passavolante, sling, minion enz.

De kanonnen van de 15de en 16 de eeuw kunnen we in vier grote groepen onderverdelen.
Culverin :
Dit was een kanon met een iets kleiner kaliber t.o.v. zijn lengte. ( algemeen nam men een lengte van 18 tot 24 maal de boring) met een iets groter bereik. Met een schot van 17-18 Pond en een boring rond de 5 duim en een lengte van 8 tot 9 voet.
Demi-Culverin :
Een 9 pond kanon met een boring van 4 duim en een lengte van 11 voet.
Saker :
Een 5 pond kanon met een boring van 3 duim en ongeveer 9 voet lang.
Minion :
Een 4 pond kanon met een boring van 3 duim en ongeveer 9 voet lang.
Falcon :
Een klein kanon met een schot van 2-3 pond en de Falconet met een schot van 1-2 pond.

De Culverin was een type van kanon dat de voorkeur genoot boven het relatief zware Cannon an Demi-canon. De voortdurende verbetering van de kracht en de kwaliteit van het buskruit en daardoor een snellere verbranding, samen met het verbeteren van de kanonlopen zelfs, liet toe van kleinere ladingen te gebruiken en de lengte van de kanonnen te verminderen.
Terzelfder tijd werden de kanonnen ook op lagere rolwagens geplaatst, lopende op kleinere volle houten wielen ipv. de hoge paarden met twee wielen die ervoor werden gebruikt.
De ontwikkeling zowel bij de Engelse als de Hollandse van het 'Galjoen' waarvan de zijden doorboord waren om geschuts-poorten te vormen bracht in de 17de eeuw een andere vorm van maritieme oorlogvoering te weeg. Men ging meer en meer breed-vuur afgeven ipv te enteren.
Deze techniek werd voor de eerste maal getoond tijdens de nederlaag van de Spaanse Armada door de Engelse vloot.

Hoe maken we kanonnen en welk zijn de afmetingen.
De hele geschiedenis van het kanon moeten we hier niet gaan herschrijven. Wat ons als modelbouwer vooral aanbelangt zijn de maatgeving zodat we in staat zijn deze kanonen op schaal na te maken. Men kan spreken over Engelse, Hollandse, Franse, Spaanse kanonnen en hun verschillende maaatvoering.
Probleem is dat al die kanonen ongeveer een zelfde gewicht aan kogel afschoten dus ongeveer een zelfde diameter van de bol.
Het begint dan al met het gewicht. Welk gewicht gaan we nemen... Engelse pond, Duitse pond, Franse pond .... voel je me komen....
Want de diameter van de bol... de kogel ... gaat dienen als maatstaf voor al de rest van de maten van een geschut.
Dan had je nog het probleem dat in een bepaalde periode het geschut niet werd aangeduid met het gewicht maar dat het een naam had.
B.v. Pedrero, Basilisk, Saker, Falcon, Falconet, enz...

Dus heb ik voor mijzelf eens voor altijd een aantal gegevens van verschillende schrijvers in de loop der tijden in een spreatsheet gegoten en dat eens laten uitrekenen op schaal. Enkele veranderingen in duimen geeft op schaal soms maar een verschil van 0,1 mm. Ik heb dus een aantal zaken een beetje vereenvoudigd in de maat voering van kanonnen en van de loopwagens. De hier gegeven getallen zijn dus gemiddelde waarden. Kwam ik tot de conclusie dat al die maten wel van elkaar verschillen maar als je op schaal 1:48 gaat kijken al die verschillen bijna allen binnen een grens van 2 mm. of kleiner bevinden.
Eens ik dat besefte, heb ik al dat gepriegel over exacte maten maar overboord gegooid en voor mezelf een rekentabel gemaakt met al de verschillende maten maar uitgaande van de Engelse pond van ca. 1800 en de Engelse duim.
Nu kijk ik niet meer echt naar de juiste periode of land van oorsprong maar neem mijn tabblad , vul de schaal in en ga kijken welke maten ik moet hebben of wat ik moet draaien en dan heb ik ook ineens de maten die passen voor de loopwagens.

Belangrijkste op een schaal van1/50

  Demi-cannon Short Pedrero 24-Pound Culverin Basilisk Demi-culverin (Long) Short Long Short Saker Short Medium Long Minion   Falcon
  Weight in Pd's 36 32 32 26 24 18 18 12 12 9 9 6 6 6 6 5 4 3
Bore 3,5 3,3 3,3 3,1 3,0 2,7 2,7 2,4 2,4 2,2 2,2 1,9 1,9 1,9 1,9 1,8 1,7 1,5
AT Tot.Lenght 61,7 58,7 49,4 49,4 49,4 55,6 37,0 55,6 46,3 55,6 46,3 49,4 37,0 46,3 52,5 37,0 37,0 27,8
AR Cylinder 58,2 55,4 46,1 46,3 46,4 52,8 34,3 53,2 43,9 53,4 44,1 47,5 35,1 44,4 50,6 35,2 35,4 26,2
AG Fore Part 31,8 30,2 24,9 25,1 25,2 29,0 18,4 29,4 24,1 29,6 24,3 26,3 19,3 24,6 28,1 19,4 19,5 14,3
AD Head+astragal 12,1 11,4 11,4 10,7 10,3 9,4 9,4 8,2 8,2 7,5 7,5 6,6 6,6 6,6 6,6 6,2 5,7 5,3
AB Muzzle 1,0 1,0 1,0 0,9 0,9 0,8 0,8 0,7 0,7 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 0,5
BC Head 10,3 9,7 9,7 9,1 8,8 8,0 8,0 7,0 7,0 6,3 6,3 5,6 5,6 5,6 5,6 5,3 4,9 4,5
CD Astragal 0,7 0,7 0,7 0,6 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3
DE Chase 16,4 15,7 10,4 11,6 12,1 17,1 6,5 18,9 13,6 20,1 14,8 18,0 10,9 16,2 19,7 11,5 12,2 7,6
EF Astragal 0,7 0,7 0,7 0,6 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3
FG Bridle 2,6 2,5 2,5 2,3 2,2 2,0 2,0 1,8 1,8 1,6 1,6 1,4 1,4 1,4 1,4 1,4 1,2 1,2
GN Middle part 12,3 11,7 10,4 10,1 10,1 10,7 8,0 10,3 9,0 10,1 8,8 9,0 7,2 8,5 9,4 7,1 6,9 5,5
GH 2° reinforce 2,2 2,1 2,1 2,0 1,9 1,7 1,7 1,5 1,5 1,4 1,4 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,1 1,0
HN 10,1 9,6 8,2 8,2 8,1 8,9 6,3 8,8 7,5 8,7 7,4 7,7 6,0 7,3 8,2 5,9 5,9 4,5
NT Hind part 17,6 16,8 14,1 14,1 14,1 15,9 10,6 15,9 13,2 15,9 13,2 14,1 10,6 13,2 15,0 10,6 10,6 7,9
NO 1° Reinforce 2,2 2,1 2,1 2,0 1,9 1,7 1,7 1,5 1,5 1,4 1,4 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,1 1,0
OP 11,0 10,5 7,8 8,2 8,4 10,7 5,4 11,3 8,7 11,8 9,1 10,5 7,0 9,6 11,4 7,2 7,4 5,0
PQ Astragal 0,7 0,7 0,7 0,6 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3
QS Frieze 3,5 3,3 3,3 3,1 3,0 2,7 2,7 2,4 2,4 2,2 2,2 1,9 1,9 1,9 1,9 1,8 1,7 1,5
ST Base 2,5 2,3 2,3 2,2 2,1 1,9 1,9 1,7 1,7 1,5 1,5 1,3 1,3 1,3 1,3 1,3 1,2 1,1
TX Whole cascable 7,9 6,6 6,6 6,2 6,0 5,4 5,4 4,8 4,8 4,3 4,3 3,8 3,8 3,8 3,8 3,6 3,3 3,1
TW Cascable satves 2,5 2,3 2,3 2,2 2,1 1,9 1,9 1,7 1,7 1,5 1,5 1,3 1,3 1,3 1,3 1,3 1,2 1,1
WX Neck & Button 4,5 4,3 4,3 4,0 3,9 3,5 3,5 3,1 3,1 2,8 2,8 2,5 2,5 2,5 2,5 2,3 2,1 2,0
TM Carriage 32,6 26,8 22,8 22,7 22,7 25,2 17,2 25,0 21,0 24,9 20,9 22,1 16,8 20,8 23,4 16,8 16,7 12,7
Diametrers                                  
A-Dia 7,4 7,0 7,0 6,5 6,3 5,7 5,7 5,0 5,0 4,6 4,6 4,0 4,0 4,0 4,0 3,8 3,5 3,3
B-Dia 10,5 9,9 9,9 9,3 9,0 8,2 8,2 7,1 7,1 6,5 6,5 5,7 5,7 5,7 5,7 5,4 5,0 4,6
C-Dia 7,7 7,2 7,2 6,8 6,6 6,0 6,0 5,2 5,2 4,7 4,7 4,2 4,2 4,2 4,2 3,9 3,6 3,4
D-Dia 7,7 7,2 7,2 6,8 6,6 6,0 6,0 5,2 5,2 4,7 4,7 4,2 4,2 4,2 4,2 3,9 3,6 3,4
G-Dia 9,6 9,1 9,1 8,5 8,2 7,5 7,5 6,5 6,5 5,9 5,9 5,2 5,2 5,2 5,2 5,0 4,6 4,2
2°Reif. 11,2 10,6 10,6 9,9 9,6 8,7 8,7 7,6 7,6 6,9 6,9 6,1 6,1 6,1 6,1 5,8 5,3 4,9
H-Dia 10,5 9,9 9,9 9,3 9,0 8,2 8,2 7,1 7,1 6,5 6,5 5,7 5,7 5,7 5,7 5,4 5,0 4,6
N-Dia 10,9 10,3 10,3 9,6 9,4 8,5 8,5 7,4 7,4 6,8 6,8 5,9 5,9 5,9 5,9 5,6 5,2 4,8
1°Reif. 12,5 11,8 11,8 11,0 10,7 9,7 9,7 8,5 8,5 7,7 7,7 6,8 6,8 6,8 6,8 6,4 5,9 5,5
O-Dia 11,8 11,1 11,1 10,4 10,1 9,2 9,2 8,0 8,0 7,3 7,3 6,4 6,4 6,4 6,4 6,1 5,6 5,2
P-Dia 12,2 11,5 11,5 10,8 10,5 9,5 9,5 8,3 8,3 7,6 7,6 6,7 6,7 6,7 6,7 6,3 5,8 5,4
S-Dia 12,2 11,5 11,5 10,8 10,5 9,5 9,5 8,3 8,3 7,6 7,6 6,7 6,7 6,7 6,7 6,3 5,8 5,4
T-Dia 13,8 13,0 13,0 12,2 11,8 10,7 10,7 9,4 9,4 8,5 8,5 7,5 7,5 7,5 7,5 7,1 6,5 6,1
bb 3,5 3,3 3,3 3,1 3,0 2,7 2,7 2,4 2,4 2,2 2,2 1,9 1,9 1,9 1,9 1,8 1,7 1,5
aa 4,2 4,0 4,0 3,7 3,6 3,3 3,3 2,9 2,9 2,6 2,6 2,3 2,3 2,3 2,3 2,2 2,0 1,9
KL 3,5 3,3 3,3 3,1 3,0 2,7 2,7 2,4 2,4 2,2 2,2 1,9 1,9 1,9 1,9 1,8 1,7 1,5

 

submenu terug verder